برويد ، اگر همانطور كه محمّد ( ص ) گفته پيمان نامه از بين رفته باشد ، بايد مسلمانان را از محاصره بيرون آوريد و اگر چنان نبود ، باز هم مسلمين را در آن درّه در محاصره نگاه داريد ، كفّار قريش اين رأى را پسنديدند ، و وقتى با تعجّب ديدند ، خطوط آن عهد نامه توسط موريانه از بين رفته است ، اجازه دادند مسلمانان از محاصره خارج شوند ، ليكن در آخرين روزهاى محاصره در بين سال هفتم و هشتم بعثت ، خديجه ( س ) پشتيبان و همسر رسول خدا و ابو طالب عمو و مددكار سر سخت پيامبر ( ص ) هر دو در اثر شدّت و رنج گرسنگى و بيمارى بدرود حيات گفتند و پيامبر را در سوگ خود نشاندند و به جهت اهميّتى كه اين دو شخصيّت در پشتيبانى و حمايت از اسلام داشتند ، پيامبر آن سال را ( عام الحزن ) يعنى سال اندوه ناميد . هجرت به حبشه : پس از مرگ ابو طالب و خديجه ، پيامبر ( ص ) و مسلمين با بحرانهاى شديدى مواجه شدند ، آزار و شكنجهء مشركين شدّت گرفت ، لذا پيامبر تدبيرى انديشيد و به مسلمانان فرمان داد براى نجات از فشار مشركان به حبشه مهاجرت كنند . حبشه در آن زمان پادشاهى مسيحى و دادگستر به نام نجاشى داشت كه بواسطهء توحيد و يگانه‌پرستى ، مقدم مسلمانان را گرامى داشت و مدّتى مسلمين را آزار و فشار مشركان مكّه آسوده شدند ، پيامبر ( ص ) خود نيز براى دعوت مردم ( طائف ) به آنجا رفت تا قبيلهء بزرگ ثقيف را كه ساكن آنجا بودند به اسلام دعوت كند ، ليكن مردم نادان طائف نه تنها دعوت او را نپذيرفتند ، بلكه با چوب و سنگ به آزار پيامبر ( ص ) پرداختند و دندان مبارك آن حضرت را شكستند و پيامبر بىنتيجه به مكّه بازگشت . هجرت به مدينه : رسول خدا ( ص ) كه پس از ده سال دعوت علنى از اسلام آوردن مشركين مكّه مأيوس گشت ، تصميم گرفت ساير قبائل عرب را به اسلام دعوت كند و لذا بسوى قبايل مختلف رفته و نداى توحيد را در گوش جانشان زمزمه مىفرمود ، ليكن فقط يك قبيله دعوت رسول خدا ( ص ) را پذيرفت كه در يثرب ( مدينه ) سكونت داشتند و به دو طائفه اوس و خزرج تقسيم مىشدند و همواره جنگ و خونريزى ميانشان جريان داشت ، آنها از اين همه ستيزه‌جويى و جهل به ستوه آمده بودند ، دعوت پيامبر را به گوش جان شنيدند و آن حضرت را به شهر خود دعوت نمودند و در عقبهء ( منى ) با